[16] Sünen-i İbn Mâce, Kitabu'1-Edeb, B.l, Hds. 3663. Sünen-i Tirmizî, Kitabu'İ-Birri Ve's-Süa, B.3, Hds. 1961.

[17] Sünen-i Tirmizî, Kitabu'l-Birri Ve's-Sıla, B.7, Hds. 1970. Sünen-i Ebu Davud, Kitabu'1-Vitr, B.29, Hds. 1536. Sünen-i İbn Mâce, Kitabu'd-Dua, B.l 1, Hds. 3862.

[18] Sahih-i Buhârî, Kitabu'1-Edeb, B.4, Hds. 4. Sahih-i Müslim, Kitabu'1-İman, B.38, Hds. 146. Sünen-i Ebu Davud, Kitabu'I-Edeb, B.129, Hds. 5141. Sünen-i Tirmizî, Kitabu'l-Birri ve's-Sıla, B.4, Hds. 1965.

[19] Sahih-i Buhârî, Kitabu'1-Edeb, B.5, H.

Kitabu'l-Enbiya, B.55, Hds. 132. Sahih-i Müslim, Kitabu'z-Zikr Ve'd-Dua Ve't-Tc./be, B. 27, Hds. 100.

[20] Sahih-i Buhârî, Kitabu'I-Edeb, B.6, Hds. 7. Sahih-i Müslim, Kitabu'1-İman, B.38, Hds. 143. İmam Buhârî, Edebu'l-Müfred, B.7, Hds. 15.

Sünen-i Tirmizî, Kitabu'l-Birri Ve's-Sıla, B.4, Hds. 1964.

[22] Sahih-i Buhârî, Kitabun Fi'I-İstikraz, B.20, Hds. 22.

[23] Sahih-i Buhârî, Kitabu'l-Enbiya, B.50, Hds. 107. Sahih-i Müslim, Kitabu'l-Birri Ve's-Sıla, B.2, Hds. 7-8.

[24] Ahmed Davudoğlu, Sahih-i Müslim Terceme ve Şerhi, İst. 1983, CIO, Sh. 489.

[25] Sahih-İ Müslim, Kitabu'1-Itk, B.6, Hds. 25. Sünen-i Ebu Davud, Kitabu'1-Edeb, B. 129, Hds. 5137. Sünen-i Tirmizî, Kitabu'I-Birri ve's-Sıla, B. 8, Hds. 1971. Sünen-i İbn Mâce, Kitabu'1-Edeb, B.l, Hds. 3659. İmam Buhârî, Edebu'l-Müfred, B.6, Hds. 10.

[26] İmam Buhârî, Edebu'l-Müfred, B.6, Hbr. 11.

İmam Zehebî, Kitabu'l-Kebair-İslâm Şeriatinde Büyük Günahlar, Çev. Sıdkı Gülle, İst. 1986. Sh. 43.

[27] Sünen-i Ebu Davud, Kitabu'-Edeb, B.129, Hbr. 5144. Sünen-i Tirmizî, Kitabu'r- Rada, B.6, Hds. 1162.

[28] Sahih-i Buharı, Kitabu'I-Edeb, B.7, Hds. 9. Sahih-i Müslim, Kitabu'z-Zekat, B.14, Hds. 49-50. Sünen-i Ebu Davud, Kitabu'z-Zekat, B.34, Hds. 1668.

İbn Kesir, Hadislerle Kur'ân-ı Kerîm Tefsiri, C.I4, Sh. 7840. Abdulfettah El-Kadî, A.g.e. Sh. 389. İmam El-Vahidî, A.g.e. Sh. 494.

[29] Sahih-i Buhârî ve Tercemesi, Çev. Mehmed Sofuoğlu, İst. 1989, c-13, Sh. 5981, Dip not: 11.

Ebu Cafer Muhammed b.Cerir et-Taberî, Taberî Tefsin, Çev. Kerim Aytekin.Hasan Karakaya, İst. 1996 C.8, Sh.259.

[31] İbn Hişam, İslâm Tarihi-Siret-i İbn Hişam Tercemesİ, Çev. Hasan Ege.îst 1985,C.4,Sh, 51.

İtmu'1-Esir, El-Kâmİl Fi't-Tarih-İslâm Tarihi, Çev. M. Beşir Eryarsoy,îst. 1985, C.2, Sh. 224

[34] Sahih-i Müslim, Kitabu'l-Birri ve's-Sıla, B.3, Hds. 9-10

[36] Sahih-i Buhârî, Kitabu't-Tıb, B.l, Hds. 1. Sünen-i İbn Mâce, Kitabu't-Tıb, B. 1, Hds. 3438-34.

[37] Sahih-İ Müslim, Kitabu's-Selâm, B.26, Hds. 69.

[38] Sünen-i Ebu Davud, Kİtabu't-Tıb, B.l, Hds. 3855. Sünen-İ Tirmizî, Kitabu't-Tıb, B.2, Hds. 2109, Sünen-i tbn Mâce, Kitabu't-Tıb, B.l, Hds. 3436.

[39] Sahih-i Müslim, Kitabu'l-Birri Ve's-Sıla, B.4, Hds. 12. Sünen-i Tirmizî, Kitabu'l-Birrî ve's-Sıla, B.5, Hds. 1966. Söncn-i Ebu Davud, Kitabu'1-Edeb, B.129, Hds. 5143.

[40] Sünen-i İbn Mâce, Kitabu'1-Edeb, B.2, Hds. 3664. Sünen-i Ebu Davud, Kitabu'1-Edeb, B.129, Hds. 5142.

Muvahhid mü'mine annenin evlad üzerindeki ödenmesi gerekli hakkı, muvahhid babanın hakkının üç mislidir... Yani ağırlığı bakımından üç hak annenin, bir hak babanındır... Çünkü anne, çocuğuna hamile kalışı, onu bedeninde taşıyışı, şiddetli sancılarla doğuruşu, emzirmesi, bezlerini değiştirmesi, yıkaması, üstünü-başıni temiz tutması, ağzına lokmaları çiğneyip vermesi ....vs...vs.... Her şeyiyle ilgilenmesi, Allah'ın izniyle büyümesine çok katkıda bulunması, onun hakkının ağır olmasını gerektirmektedir...

Çocuğun bedenen gelişmesine katkıda bulunan anne ve baba, onun ruhen ve ahlaken de gelişmesinde birinci derecede sorumludurlar... Çocuğu terbiye ederken de, bir çok zorluklara katlanıyor anne ve baba... Onu yaratılış gayesinde uygun ve fıtrat üzere bir muvahhid mü'min yetiştirmeye çalışmak elbette kolay bir iş değildir... Hele hele gayr-ı müslim tağutların hakim, müslümanlarm mahkûm ve İslâm'ın hayattan söküp atıldığı bir Daru'1-Harb ortamında bu işi, çok daha zordur... Anne ve baba bu zorluklarla canhıraş bir mücadeleye girişiyor ve çocuklarını vahşî tağutların kanlı pençelerinden kurtarmaya gayret ediyorlar!...

Bunları, bana Rasuluİlah söyledi. Daha fazlasını sorsaydım, elbette bana yine haber verecekti, dedi.[9]

Katıksız bir iman ile inanan muvahhid mü'minin üzerine ilk vazife, farz olan namazı gereği üzere edâ etmektir... Namazdan sonra eğer hayatta iseler anne ve babasına ihtiyaçları olan hizmeti vermektir... Bu hizmet anne-baba mü'min müslümanlar oldukları müddetçe, Allah yolunda cihaddan daha önde gelir... Farz namazın edasından sonra, amma Alİah yolunda Cihad'dan Önce gelen mü'min müslü-man anne-babaya hizmet için Abdullah b. Amr (r.a.) şu hadisi rivayet etmektedir.

Çünkü onların bakıma ve kendileriyle ilgilenilmeye ihtiyaçları vardır. Anneyi ve babayı ihtiyaçlı bir hâlde bırakıp cihada gitmeyi uygun görmeyen önderimiz Rasulullah (s.a.s.)'den Muaviye b. Cahime (r.a.), şu hadisi rivayet eder:

"Cennetin annenin ayağı altında" oluşu, bize, Enes b. Malik (r.a.)'ın rivayet ettiği halk arasında şöhret bulmuş şu hadisi hatırlatıyor.

"Cennetin annenin ayağının altında" olması, mü'mine annenin rızası, yani evladından razı olması, evladın cennete girmesi ve Allah'ın rızasına nail olması demektir!... Anne, muvahhid mü'min evladından razı olması, Allah'ın da razı olması demektir...

Çünkü muvahhide mü'mine anne, ancak Rabbimİz Allah'ın memnun olup rıza gösterdiği itikad ve amelden razı olur... Mü'mine annenin ölçüsü, Allah'ın dinidir... O, ancak İslâm'a uygun hâl, hareket ve sözlerden hoşnut olur...

Ayrıca bu hadis-i şeriflerden şu gerçek de net olarak anlaşılmaktadır ki, mü'mine anne evladı için vazgeçilmez bir eğitimci ve öğreticidir... Onun eğitimi ve Öğretimi sonucunda evlad, cenneti kazanacak bir seviyeye ulaşır ve annenin yetiştirmesiyle bunu elde edebilir... mü'mine anne, çocuğuna ilk imanî bilgileri ve ahlâkî eğitimi verendir... Anlattığı hikaye ve masallarla, söylediği ninnilerle çocuğun kültür altı yapısını hazırlar... Çocuktaki temel alt yapı sağlam olunca, onun üzerinde yükselen bina sapasağlam olur...

Ebu Ümame (r.a.)'ın rivayet ettiği bir hadiste mesele, daha da açıklık kazanmaktadır...

Onların rızasını kazanmak, diğer İslâmî vazifelerini yapmak ve imanı korumak kaydıyla kişiyi cennete ulaştırır... Onların, hoşnutsuzluğu, kişiyi cehennemlik eder... Aynı zamanda anne ve baba, çocuklarını yetiştirmeleri yönü ve ölçüşünce, çocuklarım cennete veya cehenneme hazırlama o-torlar... Bundan dolayı anne ve babanın tavrı ve tutumu, kîsiyi cennetlik veya cehennemlik yapmakta... Bu, bir eğitim ve hayat görüşüdür... Kişinin dünya görüşü ne ise, yaşantısı ona göre olur... Dünya görüşü, yani akidesi ve ameli!... Neye inanmış ve nasıl yaşamış ise, öyle ölür, hangi hâl üzere ölmüş ise, öyle dirilip hesab vererek karşılık bulur....

İmtihan sahası olan dünya hayatında, imtihanı başarılı bir şekilde kazanmak veya iflâs edip kaybetme noktasında, anne ve babanın payı büyüktür...

"Cennet, annenin ayağı altındadır" diye buyuran Rasulullah (s.a.s.), babanın hakkı için de Abdullah b. Amr (r.a.)'m rivayetiyle şöyle buyurur:

"Rabb'm rızası, babanın rızasında, Rabb'ın hışmı (gadabı), babasının hışmındadır. [15]

Güzide Ashab'dan (Allah cümlesinden razı olsun) Ebu'd-Derda (r.a.) da, bize şu hadisi nakleder. Önderimiz Rasulullah (s.a.s.) şöyle buyurur:

"Baba, cennet kapılarının en hayırlısı (ndan girmeye vesile) dir. Artık (ya baba hakkını ihmal etmekle) o kapıyı yetir, (ya onun hakkına riâyetle) o kapıyı koru (elde etmeye çalış). [16]

Ve muvahhid ailenin muvahhİd mü'min babasının duası, Rabbimiz Allah'ın indinde kabul gören üç zümrenin duasından biridir...

" Üç dua müstecab ve ontar(ın müstacab olduğun) da şübhe yoktur: Mazlumun duası, misafirin duası ve babanın evladına duası.[17]

Mü'min ve mü'mine olmak kaydıyla anne ve babanın değeri böyle beyan edilmekte ve haklarına dikkat edilmesi emredilmektedir... Muvahhid ailenin diğer ferdleri için dünyada da, ahirette de mutluluk ve saadetin vesilesidir anne ve baba!... Onların haklarının gereği gibi edâ etmeye gayret e-derken, onlara karşı kişinin ne kendisi kötü söylemeli, ne de onlara kötü bir sözün gelmesine vesile olmalı, yani hâl ve hareketinden dolayı diğer insanlar, onun anne ve babasına kötü söz söylememeli... Kendisi, anne ve babasının hakkını korurken, başkalarına karşı da korumalı ve haklarına tecavüz ettirmemelidir...

"Büyük günahlardan en büyüğünün birisi, kişinin annesine, babasına lanet etmesidir."

"O kimse, birisinin babasına söver, o da karşılık olarak onun babasına söver. Yine o kişi, birisinin annesine söver, o da, karşılık olarak onun annesine söver." buyurdu. [18]

Önderimiz ve ahlâkta en güzel örneğimiz Rasulullah (s.a.s.) bu buyruğuyla, gerek ferdde, gerekse toplumda bulunması gereken en güzel ahlâkın ilkelerinden birisini beyan buyurmuşlardır... İslâm toplumunun huzuru ve saadeti için, toplum ferdlerinin karşılıklı sevgi ve saygıyı gündemde ve canlı tutmalıdırlar... Birbirlerinin haklarına karşı saygılı olmalı ve korumalıdırlar... O zaman, toplum huzur toplumu hâline gelir... Böylesi topluma, refah toplumu denir... Cahi-Hyyenin gerek inanç, gerekse hareketten doğan düşük karakterinden kurtulmuş, ferdden topluma, aileden devlete her kurum ve kuruluş İslâmî ölçülerde hayatiyetine devam eder durumda olan İslâm toplumu, huzur, saadet ve her iyilikle güzelliğin en olgununun bulunduğu bir toplumdur... Çünkü o ülke, muvahhid mü'minlerin İslâm üzere yaşadığı bir Daru'1-İsIâm'dır...Ferdler, mü'min ve müslim, devlet İslâm, toplumun hâl ve gidişi Kur'ân ve Sünnet ölçülerindedir!...

Yegane hayat nizâmı olan İslâm, böyle bir toplumun, yani her türlü iyilik ve güzelliklerle bezenmiş erdemli toplumun oluşmasını önerir... Bu toplumun oluşması için tüm plan ve programların en mükemmeli, İslâm'da mevcuddur... Yeter ki, insanlar, İslâm'ı katıksız kabul edip gereği gibi yaşasınlar!...

Mü'min anne ve babaya karşı iyi muamele etmenin gereği, müttefekunaleyh bir hadiste şöyle beyan edilir... Hadisi, Abdullah b. Ömer (r.anhuma) bize rivayet eder. Rasu-lullah (s.a.s.) şöyle buyurur:

"Üç kişi beraber yürürlerken onları yağmur yakaladı. Hemen dağdaki bir mağaraya meyledip sığındılar. Akabinde mağaraların ağzına dağdan büyük bir kaya düşüp üzerlerini tamamen kapattı. Bunun üzerine onlardan biri diğerlerine:

Riya ve şöhret isteği olmaksızın, sırf Allah rızası i-çin yapmış olduğumuz amellere bakın da, onları anmak suretiyle Allah'a dua ediniz. Umulur ki, Allah mağaranın kapısını açar, dedi."

Bu teklif üzerine onlardan biri, şu duayı söyledi: Ya Allah, şu muhakkak ki, benim yaşlı, ihtiyar anne-babam ve küçük çocuklarım vardı. Ben, sürü otlatarak onları intak eder, geçindirirdim. Akşamleyin sürüyü otlaktan döndürüp onların yanına getirdiğim zaman sütü sağar, çocuklarımdan evvel anne, babama süt içirir idim. Şu da muhakkak ki, bir gün otlak bana uzak oldu da ben, tâ akşam o-luncaya kadar sürüyü getirememiştim. Geç vakit geldiğimde onları uyumuş hâlde bulmuştum. Sağa geldiğim gibi yine sütleri sağdım ve sağdığım sütü kabıyla getirip başuçlarına dikildim. Onları, uykularından uyandırmak istemiyordum.

Onlardan önce çocuklarıma süt içirmeyi de istemiyordum. Çocuklar ise, ayaklarımın dibinde açlıktan sızlanıyorlardı, tşte o gece fecr doğuncaya kadar benim halim, böyle dikilmekle, onların hâli de uyumakla devam etti.

Şübhesiz Sen, bilmektesin ki, ben bunu, sırf senin rızanı istemek için yapmıştım. Bundan ötürü bizim için bir yarık aç da, biz oradan semâyı görelim, diye dua etti.

Bu hadiste anlatılan olay, hem mü'minin kerametine, hem de mü'min müslümanın yalnız Allah için yaptığı salih ameliyle duada tevessül etmesine delildir... Ayrıca, anne ve babaya karşı saygı ve sevginin derecesini belirtiyor bu o-lay.... Bakıma muhtaç mü'min anne ve babasına yalnız Allah'ın rızasını kazanmak için hizmet etmenin değerini beyan ediyor bu olay... Çünkü mü'min anne ve babasına hizmet e-derek, onların İslâm'a uygun arzularını yerine getirerek, Allah'ın rızasını kazanabilir muvahhid mü'minler!... Böyle mü'min ihtiyar anne ve babanın yaşadığı ve muvahhid ailenin diğer ferdlerinin tutumlarında, razı olup onlar için hayır dualarda bulunmaları, o evi huzur ve saadet yuvası yapar Allah'ın izniyle!..

Çünkü Rabbimiz Alİah, rızasını, mü'min anne ve babanın rızasına bağladı. . Kendi rızasını, onların nzalanyla kayıtlandırdı... Önderimiz Rasulullah (s.a.s.), bize doğruların en doğrusunu haber verdi... Cennet, annenin ayağı altında iken, Allah'ın rızası da, babanın rızasındaydı... Muvahhid mü'min anne ve babaya isyan etmek, onlara eziyet etmek, Allah'a şirk koşmak suçundan sonra en büyük suç ve günahtır!...

"İyi dinleyin, bir de yalan söz ve yalan şahidliğidir." buyurdu ve bu sözü durmadan tekrar tekrar söylüyordu.

"De ki: Gelin, size Rabbinizin neleri haram kıldığını okuyayım. O'na hiç bir şeyi ortak koşmayın, anne-babaya iyilikedin.. [21]

Dikkat edilirse, anne ve babaya iyilik etmek, onlara karşı sevgili ve saygılı davranmak hep Tevhid'den sonra zikredilmiştir... Oluşturulması zarurî olan muvahhid ailedeki her muvahhid mü'min ferd, iman noktasında sağlam, amei noktasında takva üzere olmalı gereğini daha önce beyan edilmişti... Bu muvahhid mü'min ferdler, İmam zedeleyici söz, hâl ve hareketlerin yanma kesinlikle yaklaşmadıkları gibi günah, yani haram olan meselelerde de böyle titiz olmalıdırlar...

"Allah size, annelere itaatsizlik etmeyi, kız çocuklarını diri diri gömmeyi, verilmesi gereken borcunuzu men etmeyi ve alma hakkınız olmayan şeyi almayı haram kıldı ve yine Alİah sizin için, dedi-kodu etmeyi, çok soru sormayı ve malı zayi etmeyi kerih gördü.[22]

Her zaman haberlerin en doğrusunu, doğruların en doğrusunu haber veren önderimiz Rasulullah (s.a.s.) "Abid Cureyc"'in kıssasını bizlere haber vermektedir!.... Abid Cu-reyc'in kıssası, bize anne hakkının değerini daha da net bir şekilde beyan etmektedir.

"Beşikte yalnız üç çocuk konuşmuştur. Biri, İsa'dır. (İkincisi de şu kıssadaki çocuktur:)"

İsrâiloğulları zamanında Cureyc denilen ruhban bir kişi vardı. Cureyc, savmıasmda (İbadethanesinde) namaz kılarken, annesi gelmiş, kendisini çağırmış.

Namazı bozup anneme cevab mı vereyim, yoksa namaz mı kılayım? diye düşünmüş.

Ya Alİah, bu oğluma fahişe kadınların yüzlerini göstermedikçe onun canım alma! diye beddua etmiş.

Cureyc, savmıasmda bulunduğu sırada bir kadın gelip kendisine musallat olmuş ve ona zina teklif etmiş. Fakat Cureyc, bundan çekindiği için, bu kızgın kadın bir çobana gitmiş ve kendini ona teslim etmiştir. Kadın, bu cinsî münasebetten bir oğlan doğurmuş. (Kendisinden sorulduğunda) bu çocuğun, Cureyc'den olduğunu söylemiş.

Bunun üzerine halk rahibe gelmişler, savmıasım (baltalarla, kazmalarla) kırıp yıkmışlar, kendisini de, savmıadan aşağı indirip çıkarmışlar ve kendisine küfürler etmişler.

Cureyc, abdest alıp namaz kıldıktan sonra, o gayr-ı meşru çocuğun yanma gelmiş ve:

"Bu hâl, Cureyc'in annesine cevab vermesinin daha doğru olduğuna delildir. Çünkü kıldığı namaz nafile idi. Annesine itaat ederek cevab vermesi ise, vacib idi. Anneye âsî olmak haramdır.

Namazını hafif tutarak, çabuk bitirmesi, annesine cevab verdikten sonra tekrar kılması da mümkündü. İhtimâl ki, annesinin kendisini ibadethanesinden ayrılıp dünyaya müteallik işlere davet edeceğinden çekinmiştir. [24]

Bu kıssa, şunu da ortaya koymaktadır ki, Cureyc, yalnız âbid değil de, aynı zamanda âlim ve fakîh olmuş olsaydı, elbette işin ilmini bilir, mü'mine anne hakkı ile nafile namaz arasındaki tercihin ne olduğunu fark eder ve tercihini önem sırasına göre yapardı...

Mü'mine annenin hakkı böyle, ya mü'min babanın hakkı... Muvahhid ailede, mü'min anne ve baba birbirinden ayrılmaz bir bütündür... Birisini anmak, diğerini anmayı gerektir..."

"Hiç bir evlad babasının hakkını ödeyemez. Meğer ki, onu köle olarak bulup da satın ala ve âzâd eyleye.[25]

İbn Ömer, Yemenli bir adamın, sırtından annesini taşıyarak Ka'be'yi tavaf ederken şöyle demekte olduğuna şahid oldu:

Rasulullah (s.a.s.)'i Cirane (Mevkiin) de et taksim e-derken gördüm. Ben, o gün (kesilmiş) devenin kemiğini taşıyan bir çocuktum.

Bir kadın geldi, Rasulullah'a kadar yaklaştı. Rasulullah (s.a.s.), o kadına sırtındaki cübbesini serdi, kadın da onun üzerine oturdu.

Sütanne, öz anne hükmünde olduğu bilinmektedir. Süt emmeden dolayı olan kardeşlik de, öz kardeşlik gibidir...

Önderimiz Rasulullah (s.a.s.) sütannesine karşı da, öz anne gibi muamele yapmıştır... Mü'mine anne her zamanda ve her mekânda aynı değere sahibdir... Anne, harbî olmadıkça, yani müşrik ve kâfir olduğu hâlde mü'min müsİümanlarla harb hâlinde olmadıkça, İslâmî ölçülerde iyi geçinmeye gayret edilir... Eğer İslâm'a ve mü'min müslümanlara saldın hâlinde olan bir harbi konumuna düşerse ona karşı olan tavır, İslâm düşmanlarına karşı olan tavrın aynısı olmalıdır...

"Allah, sizinle din konusunda savaşmayan, sizi yurtlarınızdan sürüp çıkarmayanlara iyilik yapmanızdan ve onlara adaletli davranmanızdan sizi sakındırmaz. Çünkü Allah, adalet yapanları sever. [28]

"İmam Taberî de, bu ayetin, Ebu Bekir'in eski zevcesi Kuteyle bintu Abduluzza hakkında indiğini haber veriyor. Ebu Bekir, Kuteyle'yi Cahiliyyet devrinde boşamiştı. Kuteyle, Rasulullah Mekke müşrikleriyle sulh anlaşmalı bulunduğu sırada Medine'ye kızı Esma'ya ziyarete gelmiş ve Ona, kuru üzüm, yağ gibi bazı hediyeler getirmişti.

Bu ayet, yüce Allah tarafından mü'minlere düşmanlık yapmayan ve onlarla harb etmeyenlerle irtibat kurmak ve onlara iyi muamele yapmak, hakkında bir ruhsattır.[29]

"Allah, ancak din konusunda sizinle savaşanları, sizi yurtlarınızdan sürüp çıkaranları ve sürülüp çıkarılmanız için arka çıkanları dost edinmenizden sakındırır. Kİm, onları dost edinirse, artık onlar, zalim olanların tâ kendileridir. [30]Bu ayet-i kerimedeki ilâhî emrin, en hayırlı nesil tarafından ve en hayırlı asır, Asr-ı Saadet'teki bir örnek uygulamasına bakalım!...

Sonra Ebu Süfyan, çıkıp Medine'de Rasulullah (s.a.s.)'in yanına geldi. Kızı Ümmü Habibe bintu Ebu Süf-yan'm yanına girdi. Rasulullah (s.a.s.)'in yatağı üzerine oturmak için gittiğinde kızı, hemen yatağı dürüp kaldırdı.

Ey Kızım, bilmiyorum ki, beni mi yatağa çok gördün, yoksa onu mu bana çok gördün?

Hayır, bilakis o, Rasulullah (s.a.s.)'in yatağıdır, sen ise, necis müşrik bir adamsın. Rasulullah (s.a.s.)'in yatağı üzerine oturmanı istemedim.

Rasulullah (s.a.s.)'ın hanımlarından ve müzminlerin annelerinden Ümmü Habibe (r.anha), Ebu Süfya'nın kızıdır. Ebu Sütyan, o dönemde müşrik idi ve Mekke şirk devletinin lideriydi. Olay, Mekke'nin fethinden önce Medine'de geçmektedir...

Saf Tevhid'den ve katıksız imandan kaynaklanan muvahhid mü'minlerin tavrı bu kadar açık ve net idi... Eğer anne, baba veya yakın akrabalardan herhangi birileri harbî olmayan bir müşrik, yahud kâfir iseler, onlarla dünya hayatında iyi geçinilir, hatta kalbleri İslâm'a isındırılmaya çalışılır... Eğer harbî iseler, onlarla ilişkilerimizi ona göre ayarlamamız gerekir... Her iki hâlde de, küfür ve şirk üzere ölürler i-se, hiç bir muvahhid mü'min onlar için hayır duada bulunmaz ve onlar için Allah'dan af dileğinde bulunmamalıdır... Böyle bir durum, Rabbimiz Allah tarafından yasaklanmıştır... Elbette Muvahhid mü'minler, red etmek için, şirk ve küfrü, müşrik ve kâfiri her türlü sıfatları, hâl ve tavırlarıyla tanımalıdır!...

"(Kafir olarak ölüp) Cehennem ehli olduklarını onlara açıkça belli olduktan sonra, akraba dâhi olsalar (Allah'a) ortak koşanlar için af dilemek, ne Peygamber'e yaraşır, ne de mü'minlere. [32]

Çünkü Rabbimiz Alİah, müşrik ve kâfirleri bağışlamayacağını beyan buyurmuştur.

"Gerçekten Allah, kendisine şirk koşulmasını bağışlamaz. Bunun dışında kalan ise, dilediğini bağışlar. Kim, Allah'a şirk koşarsa, doğrusu büyük bir günahla iftira etmiş olur.[33]

"Burnu yere sürünsün, sonra burnu yere sürünsün, sonra burnu yere sürünsün!..."

"İhtiyarlığı anında annesi ile babasından birine, yahud her ikisine yetişip de onlar sebebiyle cennete giremiyenin!" buyurmuştur. [34]

"Rabbin, O'ndan başkasına kulluk etmemenizi ve an-ne-babaya iyilikle davranmayı emretti. Şayet onlardan biri veya ikisi senin yanında yaşlılığa ulaşırsa, onlara "öf bile deme ve onları azarlama, onlara güzel söz söyle.

Onlara acıyarak alçak gönüllülük kanadını ger ve de kİ: Rabbim, onlar beni küçükken nasıl terbiye ettilerse, sen de onları esirge. [35]

Muvahhid ailenin temel taşları olan mü'min anne ve baba yaşlanabilir, bununla beraber hastalanabilirler... Ailenin diğer ferdleri, onların her hâlini hoş görmeli ve onlardan sıkılmamalıdırlar... Onlara hitab ederken, "anneciğim, babacığım" sevgi ve saygı kelimelerinden gayrisini kullanmamaya, onlara adlarıyla hitab etmemeye ve onlara bağırıp çağırıp kendilerini azarlayarak üzmemelidirler... Yaşlılık hâli, kolay bir hâl değildir... Hem yaşlılık, hem de hastalık... İşte bu hâle dayanabilen evlad, Allah'ın rızasını kazanmaya müstahak olur!...

Ailenin diğer ferdleri gibi, yaşlanmış ve rahatsız olan anne ve baba da tıbbî veya ruhî tedavi edilmelidir... Onların da dertlerine deva aranmalı ve hastalıklarının şifaya kavuşmasına çalışılmalıdır... Hem maddî tedavi, hem de dualarla güzel hâl ve hareketlerle manevî tedavî edilmeli, şifayı Allah'dan beklemelidir...

"Her derdin bir devası vardır. Derdin devasına rastlanırsa, Allah (Azze ve Celle)'nin izniyle düzelir. [37]

Diğer bir hadisi de Üsame b. Şerik (r.a.) bize naklederek şöyle anlatıyor:

Rasulullah (s.a.s.)'e gelmiştim. Rasulullah (s.a.s.)'in Ashabı sanki başlarında kuş varmışcasına (sessiz sakin bir durumda) idiler. Selâm verdim, sonra oturdum. Şuradan, buradan Bedevîler geldi ve:

"Tedavi olunuz! Gerçekten Aziz ve Celil olan Allah, ne kadar hastalık koymuş ise, onun için ilaç da koymuştur. Yalnız bir hastalık var ki, onun tedavisi yoktur. O da, ihtiyarlıktır." buyurdular. [38]

Tedavisi olmayan ihtiyarlık hastalığına yakalanmış anne ve baba, çocukları tarafından kendilerine merhamet ve şefkat edilmesini, sevilip sayılmasını isterler... O dönemde çok daha hassas ve ince ruhlu olurlar... Daha önce hiç aldırış etmedikleri bir söz, ya da bir hareketten hemen alınırlar...

Bundan dolayı çocukları bu konuda çok titiz olmalı, onları üzmemeye gayret etmelidirler... İstemeyerek üzmüşlerse de, onların gönüllerini almalı, özrünü beyan edip kendilerini af-fettirmelidirler!..

Mü'min anne ve babanın ahirete irtihallerinde, yani vefatlarından sonra, onlar için hayır-hasenatta bulunmalı, onların dostlarını ziyaret etmeli ve onları hayırla anmalıdır-lar...

"İyiliğin en iyisi, baba dostuna sılada bulunmaktır.[39] Mü'min anne ve baba, oluşturdukları muvahhid ailenin içinde hayatları boyunca çocukları ve aile halkı tarafından sayılıp sevildikleri gibi, ölümlerinden sonra da, onlar tarafından hayırla anılırlar... İman ve salih amel, onları salih-ler zümresine katmıştır... Ölümleri, kendilerine sevindirmiş, çünkü Rabbleri Allah'ın salihler için va'dettiği nimetlere kavuşmuş, fakat dünyada bıraktıkları yakınları, onlar gibi salih mü'minlerin vefatıyla üzülmüş, ağlamışlardır...

Mü'min anne ve babanın vefatlarından sonra onlara karşı olan vazifelerimizi bize, yegane önderimiz ve mürşidimiz Rasulullah (s.a.s.) Öğretmiştir.

Ebu Useyd Malik b. Rebia (r.a.) anlatıyor: Biz, Rasulullah (s.a.s.)'in yanında bulunduğumuz esnada Beni Selime'den bir adam, O'nun yanma gelerek:

Ya Rasulullah, babam ve anneme karşı yükümlü olduğum vazifelerden, ölümlerinden sonra yapacağım bir şey kaldı mı?, diye sordu. Rasulullah (s.a.s.)

"Evet, onlara rahmet dilemek, onlar için istiğfar (yani günahlarının bağışlanması için dua) etmek, ahidlerini (variyetlerini) ölümlerinden sonra yerine getirmek, dostlarına ikram ve hürmet etmek ve yakınlığı ancak onlar vasıtasıyla olan akrabalarla ilgilenip onlara karşı üzerine düşeni yapmak!" buyurdular. [40]

"Rabbimiz, hesab gününde beni, anne-babamı ve mü'minleri bağışla. [41] Amin...

[1] Nisa, 4/36.

[2] Bakara, 2/215.

[3] Ankebut, 29/8.

[4] Lokman, 31/14-15 ve bkz. Ahkaf, 46/15-16.

[5] Sahih-i Müslim, Kitabu Fedailu's-Sahabe, B.5, Hbr. 43.

Sünen-i Tirmizî, Kitabu't-Tefsiru'1-Kur'ân, B.30, Hbr. 3404.

İbn Kesir, Hadislerle K.ur"ân-ı Kerim Tefsiri, çev. Dr.Bekir Karlığa, vdğ. İst. 1986, C.ll.Sh. 6263.

İmam El-Vahidî, Esbâb-ı Nüzul, çev. Dr. Necati Tetik, Vdğ, Erzurum, T.Y. Sh. 384.

[6] Abdulfettah El-Kadî, Esbâb-ı Nüzul, çev. Doç. Dr. Salih Akdemir, Ank. 1986, Sh. 295.

[7] Sahih-i Buhârî, Kitabu Ahbari'l-Ahadî, B.l, Hds. 12. Sahİh-i Müslim, Kitabu'i-İmare, B.8, Hds. 39.

[8] Sahih-i Buhârî, Kitabu'1-Edeb, B.l, Hds. 2. Sahih-i Müslim, Kitabu'I-Birri Ye's-Sıla, B.l, Hds. 1. Sünen-i İbn Mâce, Kitabu'1-Edeb, B.l, Hds. 3658. Sünen-i Ebu Davud, Kitabu'1-Edeb, B. 129. Hds. 5139. Sünen-i Tirmizî, Kitabu'l-Birri ve's-Sıla, B.l, Hds. 1959.

[9] Sahih-i Buhârî, Kitabu'1-Edeb, B.l, Hds. I,

Sahih-i Müslim, Kitabu'1-İman, B.36, Hds. 137-138-139.

Not: İmam Müslim'in kaydında;

"Anne-babaya itaattir !"buyrulmuştur.

Sünen-i Tirmizî, Kitabu'l-Birri ve's-Sila, B.2, Hds. 1960.

[10] Sahih-i Buhârî, Kitabu'1-Edeb, B.l, Hds.3. Sahih-i Müslim, Kitabu'l-Birri ve's-Sıla, B.l, Hds. 5. Sünen-i Ebu Davud, Kitabu'l-Cihad, B.31, Hds. 2529. Sünen-i Tirmizî, Kitabu'l-Cihad, B.2, Hds. 1722. Sünen-i Neseî, Kitabu'l-Cihad, B.5, Hds. 3089.

[11] Sünen-i Neseî, Kitabu'l-Cihad, B.6, Hds. 3090. Sünen-i İbn Mâce, Kitabu'l-Cihad, B.12, Hds. 2781.

[12] İmam Suyutî, Camiu's-Sağir Muhtasarı Tercüme ve Şerhi, çev. İsmail Mutlu, Vdğ, İst. 1996, C.2, Sh. 294, Hds. 1934 (3642) {Hatib'in Tarih'inden)

Aclunî, Keşfu'1-Hafa, C.l, sh. 335, Hds. 1078 (İbn Abbas, r.a.'dan zayıf isnadla.)

Not: Kudafnin Müsnedu'ş-Şihab'ında Senedinde iki ravînin meçhul olduğu söylenirken, Hatib, isnadı zayıf demiştir. Ayrıca bu hadisin mün-ker olduğu söylenirken, Hakim, isnadının sahih olduğunu beyan etmiştir.

[13] Sünen-i İbn Mâce, Kitabu'1-Edeb, B.l, Hds. 3662.

[14] Sahih-i Müslim, Kitabu'l-Cenne, B.19, Hds. 83.

İmam Suyutî, Camiu's-Sağir Muhtasarı, C.3, Sh. 392, Hds. 3753 (9036) (Ahmed b. Hanbel, Müsned ve Hakim, Müstedrek'ten)